Het energieverbruik van gebouwen 2006/01.05

Om aan de behoeften van hun bewoners te voldoen, zijn de meeste gebouwen uitgerust met systemen waarmee het mogelijk is een aangenaam binnenklimaat en een optimaal gebruikscomfort te waarborgen. De som van het individuele verbruik van de verwarmings-, koelings-, verlichtings- en warmwaterproductie-installatie is een maat voor het totale energieverbruik van een gebouw. Dit wordt bijgevolg zowel beïnvloed door het ontwerp van de gebouwschil - dat de energiebehoeften bepaalt - als door de technische uitrustingen die geïnstalleerd worden om in deze behoeften te voorzien.
Afb. 1 Thermische isolatie van leidingen die buiten het beschermde volume gelegen zijn.
Afb. 2 Thermostaatkranen : een eenvoudige oplossing voor de warmteregeling in elke ruimte.

Bij het ontwerp van een energiezuinige woning komt het er in de eerste plaats op aan de energiebehoeften tot een minimum te beperken, zonder comfortverlies. Hiertoe dient men de thermische isolatie van de gebouwschil (geëvalueerd door de U-waarde van de wanden en door het K-niveau van het gebouw) te verzorgen.

Men moet eveneens voldoende aandacht schenken aan de vermindering van de ventilatieverliezen, de verbetering van de luchtdichtheid van het gebouw en het optimale gebruik van de zonnewinsten (gratis).

Volgens de nieuwe Vlaamse energieprestatieregelgeving vormt het E-peil de nieuwe maatstaf voor de energiezuinigheid van een gebouw en zijn HVAC-installaties. Dit peil wordt berekend via een procedure die de netto-energiebehoeften van het gebouw en de energieprestaties van de betrokken installaties in aanmerking neemt.

Verwarming en ventilatie

De energiestromen (verliezen en winsten) die optreden in gebouwen en hun technische installaties zijn velerlei.

Het lijkt logisch dat de HVAC-installatie minstens moet kunnen beantwoorden aan de energiebehoeften van het gebouw. Haar energieverbruik wordt bepaald door het globale seizoensrendement, dat afhangt van de verliezen van de installatie op het vlak van :
  • de warmteproductie
  • de warmteverdeling
  • de warmteafgifte
  • de warmteregeling.
Vele technische oplossingen laten toe het globale seizoensrendement van de systemen te verbeteren en aldus het globale energieverbruik van het gebouw te verminderen. Dit geldt onder meer in situaties waarbij :
  • een veranderlijke ketelwatertemperatuur voorzien wordt in plaats van een constante ketelwatertemperatuur
  • de warmtevraag gestuurd wordt door een centrale regeling (bv. kamerthermostaat) en een individuele regeling in elke ruimte (bv. thermostaatkranen) kan plaatsgrijpen
  • de leidingen of kanalen voor de verwarming binnen het beschermde volume van het gebouw geplaatst zijn
  • een condensatieketel in combinatie met een verwarming op lage of zeer lage temperatuur geïnstalleerd werd.
Bovendien kan de aanwending van hernieuwbare energiebronnen en van duurzame energietechnieken (zoals zonneboilers) een zeer interessante maatregel zijn om het totale energieverbruik nog verder te doen dalen.
Nuttige informatie
Uit een financiële vergelijking die in Wallonië uitgevoerd werd in het kader van de actie 'Construire avec l'énergie' is gebleken dat bepaalde investeringen op het gebied van de isolatie (K40 in plaats van K55), de oriëntatie of de prestaties van het verwarmingssysteem van een viergevelwoning met een bewoonbare oppervlakte van 120 m² tot aanzienlijke besparingen kunnen leiden. Rekening houdend met parameters zoals de investeringskosten, de maandelijkse terugbetaling (berekend over een periode van 20 jaar tegen een vaste rentevoet van 4,30 %), het jaarlijkse stookolieverbruik en de jaarlijkse stookoliefactuur (prijs op 01/10/05 = 0,62 €/liter), zou de winst vanaf het eerste jaar van bezetting reeds kunnen oplopen tot 725 €/jaar.

Koelingsbehoeften

Voor het gematigde (zomer)klimaat in België is het mogelijk gebouwen te ontwerpen met lage koelingsbehoeften, die niet enkel een aanvaardbaar thermisch zomercomfort waarborgen, maar ook het gebruik van actieve koeling overbodig maken.

Hierbij wordt wel uitgegaan van de veronderstelling dat de koelingsbehoeften in de zomer gering zijn als gevolg van een goede isolatie van de gebouwschil en een beperking van de zonnewinsten : keuze van aangepaste beglazingen en/of geschikte zonneweringen.

Besluit

De nieuwe Vlaamse energieprestatieregelgeving vormt een wetgevend kader dat zowel in zomer- als winteromstandigheden moet toelaten een aangenaam thermisch comfort en een gezonde binnenluchtkwaliteit te verzekeren. Men verwacht dat de eisen uit de nieuwe regelgeving beter zullen opgevolgd worden wegens de strengere controles en dat de gebruikers als tegenprestatie - en mits een correct gebruik en beheer van het gebouw en zijn installaties - een energiefactuur gepresenteerd zullen krijgen die ondanks de stijgende energieprijzen toch betaalbaar blijft.

J. Schietecat, ing., laboratorium 'Verwarmings- en klimatisatietechnieken'