Normen en innovatie : onverzoenbaar ? 2005/01.02

Nuttige informatie
WTCB-Dossiers :
1/2005, artikel over het Gemeenschapsoctrooi.

Nuttige links :
Volgens de wet van 3 april 2003 betreffende de normalisatie geven normen de regels van goed vakmanschap weer die, op het ogenblik dat ze worden aangenomen, gelden voor een bepaald product, een bepaald proces of een bepaalde dienst.
Normen zijn in principe steeds het resultaat van technisch vooronderzoek en research en zijn erg belangrijk voor de economische ontwikkeling. Daarom lopen binnen het Europees Comité voor Normalisatie (CEN) diverse projecten waarbij normalisatie gekoppeld wordt aan onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten (bv. de STAR-werkgroep).

Omdat normen het eindproduct zijn van een democratisch systeem, gebaseerd op ervaringsregels die door een gekwalificeerde meerderheid goedgekeurd worden na een gedetailleerd publiek onderzoek, kan de afwerking ervan erg lang duren. Vermits innovaties een snellere behandeling vereisen, ontwikkelde het CEN de CEN Workshop Agreements (CWA). Deze documenten vormen een flexibel en vooral sneller beschikbaar alternatief voor de volwaardige normen.

Het Europese octrooi en het Gemeenschapsoctrooi
Een octrooi waarborgt de wettelijke bescherming van een technische uitvinding en verleent de houder het alleenrecht tot de exploitatie ervan. Als men de uitvinding wil beschermen tot over de landsgrenzen heen, kan men binnen Europa momenteel een Europees octrooi aanvragen. Via een gecentraliseerde aanvraag (in het Engels, Frans of Duits) kan men bescherming bekomen door alle nationale octrooibureaus die lid zijn van het European Patent Office (EPO). Na zijn toekenning door de EPO, valt het Europese octrooi uiteen in verschillende nationale octrooien, waardoor de bescherming van de uitvinding in de betreffende landen verzekerd is. De tekortkomingen van dit systeem zullen opgelost worden dankzij het Gemeenschapsoctrooi, dat in voege zou moeten treden in 2007. Hiermee kan men octrooibescherming bekomen in de volledige Europese Unie via een enkele octrooiaanvraag, zonder opsplitsing in nationale octrooien en met een centrale behandeling van geschillen door een unitaire octrooirechtbank.

Productregelgeving en innovatie

De Bouwproductenrichtlijn (BPR) verplicht de fabrikanten van bouwproducten ertoe om hun producten te voorzien van de CE-Markering. Ze beschouwt twee types technische specificaties die gebruikt kunnen worden bij de beoordeling van overeenstemming met de fundamentele voorschriften van de Richtlijn :
  • geharmoniseerde normen : dit zijn Europese normen, afgeleverd door het CEN, die door het Belgisch Instituut voor Normalisatie (BIN) omgezet werden in een Belgische norm
  • Europese Technische Goedkeuringen (ETA) : deze worden afgeleverd door een goedkeuringsinstituut dat lid is van de European Organisation for Technical Approvals (EOTA). Voor België is dit de Belgische Unie voor de technische goedkeuring in de bouw (BUtgb).
Voor producten die nog niet in geharmoniseerde normen of ETA-Leidraden beschreven werden, kunnen de fabrikanten zich richten tot de EOTA om toch een technische specificatie te bekomen die als basis kan dienen voor de CE-Markering. Dit alternatief is erg belangrijk voor innovatieve producten. Om dergelijke producten snel te kunnen opnemen in een ETA en alsnog een Europese consensus te bereiken, heeft de EOTA de zogenaamde CUAP-procedure in het leven geroepen. Deze houdt in dat het goedkeuringsinstituut dat de initiële aanvraag ontving een goedkeuringsleidraad kan opstellen voor het betreffende product. Om een gemeenschappelijke, Europese beoordelingsprocedure te bereiken, wordt het document vervolgens ter consultatie voorgelegd aan de goedkeuringsinstituten van de andere Lidstaten.

Technische Goedkeuringen en innovatie

Ondersteuning van organisaties en projecten
Het WTCB verleent eveneens zijn ondersteuning en medewerking aan :
  • de infopoint-website : dit is een portaalsite voor actuele informatie omtrent CE-Markering en de vrijwillige kwaliteitsmerken ATG, BENOR en Keymark (www.infopoint.be)
  • de Belgian Construction Certification Association (BCCA) : deze zorgt voor de certificatie van producten, diensten en processen in de bouw. De productcertificatie vormt niet enkel een goede voorbereiding op de verplichte CE-Markering, maar vormt vaak ook een bevestiging van de productconformiteit, complementair met de CE-Markering (www.bcca.be)
  • het Centrum Duurzaam Bouwen : deze organisatie wil een dynamiek op gang brengen op het gebied van duurzaam bouwen en de innovatie hieromtrent stimuleren (www.cedubo.be).
Omdat er voor innovatieve materialen of procédés nog geen normatieve referenties bestaan, werden specifieke documenten in het leven geroepen om (op vrijwillige basis) de gebruiksgeschiktheid ervan te beoordelen : de Technische Goedkeuringen. Deze documenten worden in België aangeduid als ATG (Agrément Technique/Technische Goedkeuring) en worden afgeleverd door de BUtgb. Het WTCB verleent hieraan zijn actieve medewerking en ondersteuning.

Vermits de meeste fabrikanten hun producten in verschillende Europese Lidstaten in de handel brengen, is het mogelijk dat ze beschikken over een Technische Goedkeuring, afgeleverd door elk van de respectievelijke goedkeuringsinstituten. De Europese goedkeuringsinstituten hebben dan ook beslist om samen te werken ter beperking van de proef-, certificatie- en goedkeuringskosten. Dit heeft geleid tot de oprichting van de European Union of Agrément (UEAtc). Deze organisatie werkt vooral aan :
  • de vereenvoudiging van de bevestigingsprocedure van een bestaande nationale goedkeuring in de andere Lidstaten (bv. door middel van UEAtc-Goedkeuringsleidraden)
  • de zogenaamde Euro-Agréments : vóór de aflevering van de eerste goedkeuring stelt een van de goedkeuringsinstituten een gemeenschappelijk goedkeuringsprogramma op, waarna in de betrokken landen een nationale goedkeuring afgeleverd wordt.