Interacties tussen de bouwberoepen bij energetische renovatie 2012/04.02

Om de Europese en de regionale energie- en klimaatdoelstellingen voor 2020 en 2050 te kunnen waarmaken, zal het niet volstaan om enkel aandacht te besteden aan nieuwbouw. De grootste uitdaging ligt immers in de energetische renovatie van het bestaande gebouwenpark. Er zal dus nog meer, en diepgaander, gerenoveerd moeten worden.
Voor een doorgedreven energetische renovatie gelden dezelfde principes als voor een bijna­-
energieneutraal nieuwbouwproject. Naast concrete technologische aanpassingen moet er immers ook bij renovatie voldoende aandacht uitgaan naar een integrale aanpak en een vlot bouwproces. De afstemming en de coördinatie op de bouwplaats zijn immers zeer belangrijk om bijvoorbeeld de globale luchtdichtheid van het gebouw te garanderen en koudebruggen te vermijden. Een zorgvuldige uitvoering blijft hierbij vanzelfsprekend onontbeerlijk.

Renovaties houden echter een bijkomende moeilijkheid in. Doordat ze vaak in fases uitgevoerd worden en door verschillende aan­nemers die elk een deel van het werk uitvoeren, is het een zeer gefragmenteerd proces. Hierdoor kan er bij de uitvoering van een bepaalde taak schade berokkend worden aan reeds uitgevoerde werken of kan er onvoldoende rekening gehouden worden met de nog uit te voeren taken. Zo wordt de luchtdichte laag soms verstoord door doorvoeren of wordt een dak gerenoveerd zonder de nog te plaatsen (zonne-)installaties in aanmerking te nemen.

Deze problemen kunnen vermeden worden door bij de uitvoering van elke taak het gewenste eindresultaat (totaalconcept) voor ogen te houden. Om dit in de praktijk te realiseren, kan de algemene aannemer of architect de rol van coördinator op zich nemen. Elke aannemer dient zich ook bewust te zijn van de invloed die hij kan uitoefenen op de (reeds uitgevoerde of toekomstige) werken van een ander.

Binnen het One Stop Shop-project (zie kader), werden de diverse interacties in het renovatieproces in kaart gebracht. Hierbij werd een methodologie gehanteerd die ook op individuele projecten kan toegepast worden. Er werd een matrix opgesteld waarin de rijen en kolommen alle mogelijke renovatietaken voorstellen. Op de kruising van deze rijen en kolommen werden vervolgens de potentiële interacties tussen de betrokken taken aangegeven. Deze kunnen ingedeeld worden in vier grote groepen:
  • het vermijden van koudebruggen bij de aansluitingen tussen de verschillende gebouwcomponenten (vloer, muur, dak, schrijnwerk): aansluiting op de bestaande isolatie, het voorzien van aansluitingen voor toekomstige isolatie

  • het verzekeren en behouden van de continuïteit van de luchtdichte laag: de geplaatste schermen moeten aangesloten kunnen worden op toekomstige componenten en elke doorboring van het scherm moet steeds degelijk hersteld worden

  • het afstemmen van de installaties op de uiteindelijke gebouwschil: waar de schil luchtdicht gemaakt wordt, moet er mogelijk ventilatie voorzien worden en de installaties moeten gedimensioneerd worden op maat van de uiteindelijke gebouwschil (kleiner vermogen indien goed geïsoleerd wordt)

  • het afstemmen van de renovatie-ingrepen op een goede diagnose van de bestaandesituatie: controle van de stabiliteit wanneer er bijkomende belastingen aangebracht worden, het oplossen van vochtproblemen voor de start van de renovatie, het compenseren van de ventilatie wanneer bestaande voorzieningen weggenomen worden (bv. oude ketel, luchtopen schrijnwerk).
Deze interacties kunnen stuk voor stuk een negatieve invloed uitoefenen op het resultaat van de globale renovatie. De oplossing van deze mogelijke problemen bestaat uit een combinatie van een aantal aspecten:
  • elke aannemer voert zijn taak uit met voldoende kennis

  • elke aannemer is zich bewust van de invloed die zijn werk heeft op het werk van anderen en het eindresultaat en voorziet hiervoor oplossingen op de bouwplaats

  • bij het ontwerp en de voorbereiding van de bouwplaats wordt over de interacties nagedacht en worden de technische details uitgewerkt die als richtlijn dienen bij de uitvoering

  • bij complexere of veeleisende details kan een coördinator zorgen voor een goede organisatie (planning) en communicatie (afspraken) tussen de verschillende partijen. Dit kan een rol zijn voor de architect en/of de algemene aannemer. Ook de controle van de uitvoering kan hierbij horen

  • innovaties kunnen in sommige gevallen interacties vermijden (bv. door functies reeds in de fabriek te integreren of door wachtslabben te voorzien).
Binnen het One Stop Shop-project werden mogelijke oplossingen uitgewerkt voor zes groepen van uitgevoerde werken: daken, buitenmuren, vloeren, schrijnwerk, afwerking en installaties. Voorlopig is er nog niet voor elke mogelijke situatie een geschikte oplossing voorhanden en soms bestaat er geen alternatief voor de huidige werkwijze. We hopen hier op termijn verandering in te brengen door het onderwerp verder uit te diepen.

One Stop Shop
From demonstration projects towards volume market:
innovations for one stop shop in sustainable renovation

Binnen dit project, dat door het IWT gesteund wordt als Europees EracoBuild-project, zorgden we, in samenwerking met Passiefhuisplatform vzw, de Vlaamse Confederatie Bouw en een aantal Europese partners (zie www.one-stop-shop.org) voor:

  • de opstelling van een catalogus met innovatieve technieken voor lage-energierenovatie

  • de opvolging en documentatie van twee Vlaamse demonstratieprojecten. Een analyse van de kosten- en milieu-efficiëntie (LCC en LCA) van meer en minder doorgedreven renovaties en van toekomstige bijna-energieneutrale renovaties

  • de ontwikkeling van nieuwe modellen voor de samenwerking tussen de bouwpartners en de opstelling van bedrijfsmodellen voor doorgedreven energetische renovaties

  • de ontwikkeling van een website die klanten overtuigt en bijstaat bij hun beslissingen.



Volledig artikel


J. Vrijders, ir., projectleider, laboratorium Duurzame ontwikkeling, WTCB
L. Wastiels, dr. ir.-arch., projectleider, laboratorium Duurzame ontwikkeling, WTCB
S. Herinckx, ir., onderzoeker, laboratorium Renovatie, WTCB