Grootheden, symbolen en eenheden voor de HVAC-sector 2011/04.15

Dit artikel geeft een overzicht van de aanbevolen symbolen en eenheden voor de HVAC-sector en werd opgesteld op initiatief van de Koninklijke Technische Vereniging van de verwarmings- en verluchtingsnijverheid en aanverwante taken (ATIC). Deze vereniging legt zich toe op de organisatie van lezingen, studiedagen en opleidingen voor bouwprofessionelen.

Belang van eenduidigheid

Binnenkort zal er in de reeks der WTCB-Dossiers een artikel verschijnen dat een overzicht geeft van de aanbevolen symbolen en eenheden voor de voornaamste grootheden uit de HVAC-sector. Deze zijn niet alleen conform met het 'Internationaal Systeem van Eenheden', maar ook met de grootheden uit de Belgische en Europese normen die betrekking hebben op HVAC-systemen enerzijds of verband houden met de thermische en energetische prestaties van gebouwen en installaties anderzijds.

Het gebruik van uniforme eenheden en symbolen is zeer belangrijk bij de uitwisseling van wetenschappelijke en technische informatie tussen de kennis- en opleidingscentra, de beroepsfederaties en de aannemers. De inhoud van artikels, Technische Voorlichtingen, praktijkregels en cursusteksten is immers veel vlotter te begrijpen en toe te passen indien er uniforme eenheden en symbolen gebruikt worden. Zo worden er vaak fouten gemaakt bij de berekening, het neerschrijven of het gebruik van formules die onbenoemde of niet-uniforme eenheden bevatten. Het is dan ook raadzaam om elke formule die men neerpent grondig te controleren en het resultaat ervan met de correcte eenheid te benoemen om meer duidelijkheid te scheppen en fouten of vergissingen te vermijden.

Het gebruik van de symbolen en eenheden uit de lange versie van dit artikel is - net zoals het gebruik van een norm - 'aanbevolen' en houdt dus geen verplichting in. Het is met andere woorden toegelaten om ze desgewenst aan te passen om rekening te houden met de toepassing, de doelgroep, het taalgebruik of andere praktijkregels op regionaal of nationaal vlak. In voorkomend geval kan het niettemin raadzaam zijn om in het betrokken document melding te maken van elke mogelijke afwijking ten opzichte van de aanbevolen symbolen en eenheden.

Verder dient opgemerkt te worden dat er ook in de normen zelf tegenstrijdige symbolen en/of eenheden voorkomen. Dit is meestal te wijten aan een gebrek aan coördinatie of onderlinge informatie-uitwisseling tussen de normcommissies. Aangezien er naast deze normen en wettelijke teksten nog talloze andere wetenschappelijke en technische documenten via het Internet verspreid worden, trachten kenniscentra zoals het WTCB het goede voorbeeld te geven door maximaal gebruik te maken van een vaste set symbolen en eenheden die conform zijn met de geldende normen.

Drie tabellen

Uittreksel uit de twee eerste tabellen van Katern nr. 15 van de WTCB-Dossiers 2011/4.
Symbole Unité Grootheid
(Nederlands)
Grandeur
(Français)
Quantity
(English)
Bron
qm kg/s
kg/h
massadebiet débit massique mass flow rate ISO 80000-4
NBN EN 15243
U W/(m².K) warmtedoorgangscoëfficiënt coefficient de transmission thermique thermal transmittance CEN/TR 15615
NBN B 62 002
ζ (zeta) - drukverlies­coëfficiënt coefficient de perte de pression pressure loss coefficient NBN EN 12792
λ
(lambda)
W/(m.K) warmtegeleidingscoëfficiënt conductivité thermique thermal conductivity ISO 80000-5
NBN EN 10456
NBN B 62-002
Φ
(phi)
W warmtestroom, warmtevermogen, warmteverlies flux de chaleur, puissance thermique, déperdition calorifique heat flow rate, thermal power, heat loss ISO 80000-5
CEN/TR 15615
NBN EN 12831
NBN B 62-003

De lange versie van dit artikel bevat een eerste tabel (zie uittreksel hierboven) met een lijst van symbolen en eenheden die specifiek toegespitst is op de grootheden die gangbaar zijn in de HVAC-sector :
  • kolom 1 bevat een alfabetisch gerangschikte lijst van algemeen aanvaarde symbolen. Soms is zowel het gebruik van een hoofd- als een kleine letter toegelaten om eenzelfde grootheid aan te duiden. Omgekeerd kan eenzelfde symbool ook gekoppeld worden aan verschillende grootheden. Dit is onvermijdelijk gelet op het overaanbod aan grootheden in vergelijking tot het aantal beschikbare letters

  • kolom 2 toont de eenheid die gekoppeld is aan het geciteerde symbool

  • de kolommen 3 tot 5 geven de betekenis van de grootheid weer (in drie talen)

  • kolom 6 vermeldt de referentienormen of -documenten.
Een tweede tabel is voorbehouden voor de Griekse symbolen, terwijl een derde tabel de lijst van aanbevolen indexen bevat. Deze laatste zijn gekoppeld aan een symbool, wat toelaat om verwarring tussen twee grootheden met hetzelfde symbool te vermijden, de grootheden beter te specificeren of de grootheden van elkaar te onderscheiden volgens hun toepassing. Indien er meerdere indexen aan eenzelfde symbool gekoppeld zijn, moeten deze in een logische volgorde geplaatst worden of de gestructureerde hiërarchie respecteren uit het zogenoemde 'Umbrella document' (CEN/TR 15615). De lijst van indexen steunt op de Engelse termen die aan de grondslag liggen van de Europese normalisatie en laat toe om de eenduidigheid van de geïndexeerde symbolen te vrijwaren, ongeacht de gekozen taal.


Volledig artikel


J. Schietecat, ing., laboratoriumhoofd, laboratorium 'Verwarming', WTCB