Uitloging van cederhouten gevels 2010/03.08

tc schrijnwerkenUit de statistieken van het departement 'Technisch advies en Consultancy' is gebleken dat het aantal vragen omtrent houten buitenbebordingen de laatste jaren sterk toegenomen is. Daarom ging het WTCB op vraag van zijn Technisch Comité 'Schrijnwerken' over tot de opstelling van een Technische Voorlichting over dit onderwerp. Als we de adviesverlening met betrekking tot houten gevelbekledingen even onder de loep nemen, moeten we vaststellen dat een groot deel van de vragen verband houdt met het uitzicht ervan en dan vooral met het thema vlekvorming.
In dit artikel spitsen we de aandacht toe op het probleem van bruine vlekvorming op cederhouten gevelbekledingen.

1. Duurzaamheid

Vooreerst dient opgemerkt te worden dat het bij de realisatie van een buitenbekleding van groot belang is te kiezen voor een houtsoort met een toereikende duurzaamheid (duurzaamheidsklasse I, II of III). Indien niet aan deze vereiste voldaan wordt, zal het noodzakelijk zijn het hout te voorzien van een verduurzaming die in overeenstemming is met de blootstelling. Voor cederhout vormt deze duurzaamheidseis doorgaans geen enkel probleem, vermits het kernhout ervan over een duurzaamheidsklasse II beschikt. Het gebruik van onbeschermd (spintvrij) cederhout houdt bijgevolg - zelfs voor buitentoepassingen - slechts weinig risico's in.

Men dient echter wel rekening te houden met het feit dat het hout na verloop van tijd zal gaan vergrijzen als gevolg van de fotochemische afbraak van de houtcomponenten (cellulose, lignine, inhoudstoffen) die optreedt door toedoen van de UV-straling van het zonlicht. Deze vergrijzing is een oppervlakkig verschijnsel zonder weerslag op de duurzaamheid. Desalniettemin kan het hout in een verstedelijkte omgeving omwille van de atmosferische verontreiniging plaatselijk verdonkeren, waardoor het niet zijn verhoopte homogeen zilvergrijze uitzicht bekomt.

2. Vlekvorming

Hoewel het logisch is dat hout een verdonkering vertoont bij bevochtiging en een verbleking bij droging, wordt er niet zelden gewag gemaakt van een storende differentiële verkleuring (zie "Oplevering van houten schrijnwerk : kleurverschillen en verkleuringen"), die de vorm aanneemt van donkerbruine vlekken op het houtoppervlak.

Deze vlekken zijn toe te schrijven aan de uitloging van de inhoudsstoffen uit het hout. Bij de bevochtiging van het hout worden deze stoffen opgelost in het water en vervolgens (meer bepaald bij de droging) meegevoerd naar het verdampingsoppervlak van de planken. Wanneer het houtoppervlak vervolgens sterk blootgesteld wordt aan de regen, kunnen deze stoffen langzamerhand weggespoeld worden. Op beter beschutte zones zal dit niet het geval zijn.

Indien dergelijke vlekken uit esthetische overwegingen ontoelaatbaar zijn, dient men hier vanaf de opvatting rekening mee te houden, aangezien deze inherent zijn aan verschillende houtsoorten, waaronder western red cedar.

3. Remedie

Zoals hiervoor reeds werd toegelicht, zijn de inhoudsstoffen van het hout wateroplosbaar, waardoor men in eerste instantie kan overwegen om het houtoppervlak louter en alleen te reinigen met zuiver water.

Uit de ervaring is echter gebleken dat de vlekvorming op voornoemde wijze niet altijd doeltreffend kan verwijderd worden. Daarom werd er binnen het WTCB een proefprogramma op punt gesteld om te achterhalen welke remediëringen alsnog soelaas zouden kunnen bieden. Hiertoe werden er een aantal cederhouten stalen bevlekt door middel van een cyclische bevochtiging en vervolgens onderworpen aan zeven verschillende ontvlekkingsbehandelingen. Bij de keuze van de reinigingsproducten werd onder meer rekening gehouden met hun beschikbaarheid in de handel en hun gebruiksvriendelijkheid.

De gehanteerde ontvlekkingsprocedure kan in twee fasen ingedeeld worden :
  • tijdens de eerste fase worden de vlekken grondig geschrobd met een sponsje dat in één van de geselecteerde oplossingen gedrenkt werd
  • vervolgens wordt het oppervlak overvloedig nageschrobd met een sponsje dat bevochtigd werd met zuiver water.
Na de reiniging worden de volgende twee aspecten onder de loep genomen :
  • de invloed van het gebruikte product op het uitzicht van het houtoppervlak
  • de vermindering van de vlekken.
Onderstaande tabel geeft een samenvatting van de resultaten die bekomen werden met de verschillende beproefde oplossingen.

Overzicht van de resultaten die bekomen werden met de beproefde oplossingen.
Beproefde oplossing Wijziging van het uitzicht van het hout­oppervlak Vermindering van de vlekken
Oplossing van verdund in de handel verkrijgbaar bleekwater (150 ml/l water) Geen invloed Zeer uitgesproken
Onverdund zuurstofwater Weinig invloed Uitgesproken
Oplossing van een niet-corrosief detergent in water Weinig invloed Matig
Stadswater Weinig invloed Verwaarloosbaar
Oplossing van onverdund in de handel verkrijgbaar bleekwater Lichte vergeling van het hout (*)
Pasta, aangemaakt door het mengen van warm verdund in de handel verkrijgbaar bleekwater met krijt Lichte verbleking van het hout (*)
Pasta, aangemaakt door het mengen van warm onverdund in de handel verkrijgbaar bleekwater met krijt Aanzienlijke verbleking van het hout (*)
(*) Gelet op de aanzienlijke uitzichtswijziging van het houtoppervlak werd de efficiëntie van deze oplossingen voor de reiniging van de vlekken niet beoordeeld.

Uitzichtswijziging, teweeggebracht door vijf van de beproefde reinigingsmethoden. Uitzichtswijziging, teweeggebracht door vijf van de beproefde reinigingsmethoden.
  1. Verdund in de handel verkrijgbaar bleekwater
  2. Onverdund in de handel verkrijgbaar bleekwater
  3. Verdund bleekwater + krijt
  4. Onverdund bleekwater + krijt
  5. Onverdund zuurstofwater

Bovenstaande afbeelding geeft een idee van de uitzichtswijziging, teweeggebracht door vijf van de beproefde reinigingsmethoden.

Uit onderstaande tabel blijkt dat een oplossing van verdund in de handel verkrijgbaar bleekwater toelaat om de door de inhoudsstoffen teweeggebrachte vlekken op western red cedar aanzienlijk te verminderen.

Indien de vlek na deze behandeling nog niet verdwenen mocht zijn, kan ze een tweede maal herhaald worden. We willen wel benadrukken dat hout een natuurlijk en heterogeen materiaal is, waardoor de doeltreffendheid van de behandeling van plank tot plank kan verschillen.

In geval van erg donkere vlekken (donkerbruin tot zwart) kan een voorafgaandelijke afschuring vóór de behandeling met verdund bleekwater leiden tot een sterke verbetering van het esthetische uitzicht.

Het spreekt voor zich dat een herbevochtiging van het hout zal resulteren in een hernieuwde uitloging van de inhoudsstoffen, met alle gevolgen vandien. Het kan bijgevolg noodzakelijk zijn de reinigingsbehandeling een aantal keer te herhalen tot het merendeel van de inhoudsstoffen uit het hout verdwenen is. Verder dient men zich vooraf te vergewissen van het feit dat het ontwerp en de uitvoering van de houten gevelbekleding gebeurden volgens de regels van de kunst (bv. ventilatie aan de achterzijde van de platen).

Gelet op voornoemde uitzichtsveranderingen is het ten stelligste aanbevolen om steeds een voorafgaandelijke oriënterende proef uit te voeren op een klein, minder in het zicht gelegen oppervlak. Zodoende kan men immers nagaan met welke concentraties en inwerkingstijden de beste resultaten bekomen worden.

Tot slot willen we benadrukken dat men bij het reinigen van het houtoppervlak de nodige aandacht moet besteden aan de bescherming van de overige geveldelen (bv. buitenschrijnwerk, beglazingen, ...).


Lees de bijhorende Infofiche


F. Caluwaerts, ing., hoofdadviseur, afdeling 'Technisch advies', WTCB
S. Charron, ir., projectleider, afdeling 'Gebouwschil en schrijnwerk', WTCB