Beheersing van het legionellarisico in sanitaire installaties 2009/02.13

Op vraag van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid werkt het WTCB aan de opstelling van een twintigtal fiches die enkele concrete risicopunten voor legionellaontwikkeling illustreren in sanitaire installaties voor koud en warm water.

1. De legionellaproblematiek

Afb. 1 Analyse van een legionellacultuur.
België maakte ongeveer tien jaar geleden kennis met de legionellakiem, toen de pers in juni 1999 het verhaal bracht van zeven zieke personen in een Ardens hotel, waarvan er één overleed aan de gevolgen van een longontsteking.

In november van dat jaar kwamen de schijnwerpers te liggen op de regio ten noorden van Antwerpen, waar er vrijwel in één weekend meer dan honderd personen gehospitaliseerd moesten worden na een bezoek aan een handelsbeurs. Ook hier vertoonden de betrokkenen symptomen van legionellose (de zogenoemde veteranenziekte), een zware longontsteking die vijf onder hen zelfs fataal werd.

In beide gevallen lag de oorzaak bij de inademing van kleine waterdruppeltjes die besmet waren met de Legionella pneumophila-bacterie (zie afbeelding 1). Deze laatste werd in 1977 ontdekt na het optreden van een groot aantal geheimzinnige longontstekingen bij de deelnemers aan een congres van oudgedienden (legionairs) van het Amerikaanse leger, dat een jaar voordien had plaatsgevonden.

2. Ontwikkeling van de bacterie

De Legionella pneumophila-bacterie komt van nature voor in ons drinkwater, zij het in zodanig kleine concentraties dat de kans op ziekten vrijwel onbestaande is.

Legionellakiemen kunnen daarentegen wel gevaarlijk worden indien ze zich weten te vermenigvuldigen. Zo gaat men er in ziekenhuismiddens algemeen van uit dat er een verhoogde kans bestaat op de veteranenziekte van zodra er meer dan 1000 kiemvormende eenheden per liter water aanwezig zijn.

De ontwikkeling van deze kiem wordt voornamelijk bepaald door de temperatuur :
  • onder 20 °C is er vrijwel geen ontwikkeling
  • tussen 20 °C en 45 °C treedt er kiemgroei op, met een piek rond de lichaamstemperatuur (37 °C)
  • boven 50 °C beginnen de kiemen af te sterven. Dit gebeurt sneller naarmate de temperatuur hoger is.
Met deze informatie in het achterhoofd, is het niet verwonderlijk dat er in koeltorens en installaties voor de aanmaak en de verdeling van sanitair warm water, gelet op het feit dat de temperatuursomstandigheden er groeigunstig zijn, een reëel risico op legionellaontwikkeling bestaat.

Naast de temperatuur spelen er nog een aantal andere, secundaire invloedsfactoren een rol zoals stagnering, afzettingen, roestvorming, de aanwezigheid van voedingsstoffen, ...

3. Beheersing

Afb. 2 Niet-geïsoleerde warmwatertanks vertonen een groot risico op legio­nellaontwikkeling.
Om het legionellaprobleem in de watervoerende installaties van onze gebouwen te voorkomen, dient men eerst en vooral de risicopunten in kaart te brengen. Door middel van een risicoanalyse kan men immers nagaan op welke punten gunstige voorwaarden heersen voor de groei van de bacterie (zie afbeelding 2). Sinds de uitvaardiging van het Vlaamse 'Legionellabesluit' in 2002, is een dergelijke analyse overigens verplicht.

Teneinde de betrokken bouwprofessionelen te helpen met deze inventarisatie, heeft het WTCB van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid de opdracht gekregen om een twintigtal fiches uit te werken waarin de belangrijkste risicopunten in sanitaire installaties voor koud en warm water geïllustreerd worden. Deze reeks fiches wordt voorafgegaan door een algemene inleiding waarin het doel en de opbouw ervan verduidelijkt worden en waarin een overzicht geboden wordt van de voornaamste factoren die de legionellagroei beïnvloeden.



K. De Cuyper, ir., afdelingshoofd, afdeling 'Technische Uitrustingen en Automatisatie'


Nuttige informatie
Voor meer gedetailleerde informatie over dit onderwerp verwijzen we naar de legionellafiches die te raadplegen zijn in Infofiche 38.