Van het afgedichte dak tot de multifunctionele dakbedekking 2009/01.11

Het hebben van een dak om zich onder te kunnen verschuilen, behoort al eeuwenlang tot de basisbehoeften van de mens. In de loop der tijden werd deze oorspronkelijke beschermingsfunctie aangevuld met talloze nieuwe eisen, waardoor daken tegenwoordig alsmaar multifunctioneler worden.

Daken van vroeger tot nu

Omstreeks 35.000 vóór Christus was het dak van de meeste hutten opgebouwd uit dierenhuiden of boomschors. Deze materialen werden in de loop der eeuwen langzaam maar zeker vervangen door hout of stro en vervolgens ook door steen en leien. De eerste dakpannen uit gebakken aarde verschenen in China vanaf 2700 vóór Christus en hadden oorspronkelijk de vorm van gespleten bamboestengels (ronde of kanaalvormige pannen). Het gebruik ervan zette zich veralgemeend door ten tijde van de Romeinen.

Met de jaren heeft dit product een grondige evolutie gekend. Denken we maar even aan de uitvinding van de sluitingspan rond 1850, waardoor het mogelijk was alsmaar complexere en lichtere daken te ontwerpen. In de 19e eeuw kende het metalen dak een ware bloeiperiode, terwijl men sinds het begin van de 20e eeuw tevens dakpannen uit andere materialen zoals beton aantreft.

Ook de timmerwerksector heeft de laatste jaren de nodige ontwikkelingen gekend. Om in overeenstemming te zijn met de essentiële eisen uit de Europese bouwproductenrichtlijn moet de dakopbouw tegenwoordig immers niet louter meer beantwoorden aan bepaalde eisen op het vlak van stabiliteit en waterdichtheid, maar tevens aan voorschriften inzake luchtdichtheid, thermische isolatie, veiligheid, comfort, duurzaamheid en milieu.

De dakwerkerssector behoort overigens tot de eerste bouwvakken waarin het gebruik van de informatica volop doorgedrongen is. De ontwikkeling van computerprogramma's die precies beantwoorden aan de noden van de moderne dakwerker, is een hier sprekend voorbeeld van.

Energiebesparingen en thermische isolatie

Als gevolg van de oliecrisis in de jaren '70 zag de overheid zich ertoe genoodzaakt om samen met het WTCB de eerste thermische reglementeringen voor daken op te stellen. Naargelang van het Gewest werd de oorspronkelijke Umax-waarde van 0,6 W/m²K intussen al verschillende malen verstrengd : aanvankelijk tot 0,4 W/m²K en vandaag de dag tot 0,3 W/m²K in het Brusselse en Waalse Gewest, wat een belangrijke weerslag heeft op de in de dakopbouw te integreren isolatiedikte.

Het in 1978 opgerichte Technisch Comité 'Dakbedekkingen' heeft zich op zijn beurt tot doel gesteld om de dakwerkers van de meest recente technische informatie uit hun vakgebied te voorzien, zo ook op het vlak van thermische isolatie. Deze thematiek werd bijgevolg zeer snel geïntegreerd in de verschillende Technische Voorlichtingen die dit TC intussen op zijn palmares geschreven heeft.

Mede uit economische overwegingen worden er tegenwoordig alsmaar meer zolders als woonruimten ingericht. Vermits het hier niet gaat om een louter architecturale kwestie, is het nodig onderzoek te voeren naar het hygrothermische gedrag van de verschillende dakopbouwen, teneinde te komen tot de opstelling van aangepaste uitvoeringsrichtlijnen.

Daarnaast ging de aandacht uit naar een aantal recente isolatiesystemen zoals zelfdragende sandwichplaten en naar nieuwe materialen zoals dunne reflecterende producten. Dat het vakgebied van de dakwerker ook vandaag nog in volle evolutie is, mag blijken uit de gestage opkomst van de fotovoltaïsche cellen en het grote succes van de zonnecollectoren en dakvensters van de afgelopen jaren. Een goede begeleiding van de sector is dan ook essentieel.

Duurzaam bouwen : een must

Integratie van zonne-energietechnieken in een dak.
Duurzaam bouwen en de ermee gepaard gaande uitdagingen zijn een zaak voor iedereen. Zo zouden de producenten van dakbedekkingsmaterialen ernaar moeten streven om alle giftige producten uit hun fabricageproces te elimineren. Het gebruik van asbestvezels is bijvoorbeeld reeds verboden sinds 1998.

Het WTCB heeft in deze context al verschillende publicaties uitgegeven en trad onlangs nog, op vraag van de Confederatie Bouw Dak, op als coördinator van een onderzoek ter bepaling van de hoeveelheid vrijgekomen vezels op een aantal bouwplaatsen waarbij de dakbedekking uit asbestcement verwijderd werd.

De WTCB-medewerkers voerden eveneens onderzoek naar de vroegtijdige corrosie van koperen regenwaterafvoerleidingen, de vorstbestendigheid van dakpannen uit gebakken aarde van Europese makelij, ...

Naar aanleiding van de zware stormen die ons land teisterden aan het begin van de jaren '90 werd er in het WTCB-proefstation te Limelette bovendien een oriënteerbaar proefgebouw opgetrokken om te komen tot een beter begrip van de windwerking op semi-permeabele daken.

Een ander recent onderzoeksthema betreft de toevoeging van anataas in dakelementen, vermits deze stof interessante zelfreinigende en luchtzuiverende eigenschappen zou vertonen.

Toekomstperspectieven

De geschiedenis van de dakbedekking en van het beroep van dakwerker is nagenoeg even oud als de mensheid zelf. Toch is deze ook vandaag nog in volle evolutie. Zo ligt het in de lijn van de verwachtingen dat er in de toekomst tal van nieuwe materialen en verbindingssystemen zullen ontwikkeld worden, om te kunnen beantwoorden aan de verstrengde prestatie-, comfort- en milieueisen.

Gelet op het feit dat het dak van één derde van de Belgische woningen nog niet voorzien is van een thermische isolatie, kan men echter stellen dat de toekomst reeds aangebroken is.